Ongeveer 90% van de medische tijdschriften met een hoge impactfactor hebben een gedragslijn voor belangenverstrengeling die online toegankelijk is, maar veel tijdschriften verplichten hun auteurs niet zich daar aan te houden en alle belangen openbaar te maken. Bovendien is er een groot verschil in de definitie van belangenverstrengeling, zo blijkt uit een onderzoek in JAMA (2009;302:2230-4).

Jard Blum van Brown University College of Medicine in Providence (VS) en collega’s onderzochten de gedragslijn en auteursverklaringen betreffende belangenverstrengeling bij 10% van de medische toptijdschriften, wat neerkomt op 256 tijdschriften.

De auteurs constateerden dat 228 (89%) tijdschriften een gedragslijn hebben die publiekelijk toegankelijk is, maar dat slechts 54% (138) van de tijdschriften een auteursverklaring eist waarin belangenverstrengeling wordt gemeld. Daarnaast vraagt het ene tijdschrift een verklaring van alle auteurs, terwijl andere tijdschriften alleen om een verklaring van de eerste auteur of van de onderzoeksleider (vaak de laatste auteur) verzoeken.

197 tijdschriften (77%) gaven een omschrijving van mogelijke belangenverstrengeling. De meeste daarvan bevatten financiële relaties, zoals aandelen (89%) en advisering (84%). Slechts 42% van de tijdschriften gaf aan persoonlijke relaties en betaalde testimoniums als belangenverstrengeling te zien. Betrokkenheid bij organisaties werd door 26% van de tijdschriften gezien als belangenverstrengeling, een reisbeurs door 12%.

Werd gekeken naar het vakgebied, dan bleek dat van de 24 toptijdschriften op het gebied van interne geneeskunde, longziekten en toxicologie 19 een uitgebreide auteursverklaring eisten. Anders was dit bij de 19 toptijdschriften gericht op geriatrie, gerontologie, radiologie, nucleaire geneeskunde en medische beeldvorming – daarvan eisten maar 6 een auteursverklaring.

De meeste tijdschriften (68 van 69) die de richtlijnen van het International Committee of Medical Journal Editors (ICMJE) betreffende belangenverstrengeling onderschrijven, hebben een beleid inzake auteursverklaringen. Dit in tegenstelling tot 84% (158 van 187) van de tijdschriften die de ICMJE-richtlijnen niet onderschrijven.

Recentelijk lanceerde het ICMJE een uniforme auteursverklaring die via internet te downloaden is. De auteur kan de verklaring actueel houden en uploaden naar de website van het tijdschrift dat daarom vraagt. Het betreft nog een testfase. Voor meer informatie zie http://jama.ama-assn.org/cgi/content/full/2009.1542.