De toepassing van ioniserende straling voor medisch onderzoek is een gevoelig onderwerp, dat om genuanceerde berichtgeving vraagt. Het referaat “Tandheelkundige röntgenfoto vergroot risico schildklierkanker”(NTvG 2010;154:C609) zou bij de algemeen medicus ten onrechte de suggestie kunnen wekken, dat tandröntgenfoto’s risicovol zijn en tandartsen schildklierprotectie moeten toepassen. Toonzetting en inhoud van dit door Lucas Mevius gerefereerde artikel vragen om nuancering en rechtzetting.
Het gerefereerde artikel is een Engels/Kuweitse kopie van eerder Zweeds onderzoek naar relaties tussen Schildklierkanker(SKK) en oa medische stralenbelasting[1-3]. In een vergelijkbaar case-control enquêteonderzoek werd aanvankelijk ook daar samenhang gevonden tussen SKK en röntgenfoto’s[1]. Maar na analyse van de daar wèl achterhaalde röntgendata bleek achteraf er geen enkel dosisverschil op de schildklier tussen cases en controls[2]. Het verschil bleek geheel te verklaren door het fenomeen van “recall-bias”: Cases herinneren zich ondergane onderzoeken beter, waarschijnlijk omdat controls onderzoeken als niet belangrijk hebben ervaren. Ook kan “case-response bias” een rol gespeeld hebben: Cases herinneren zich in de media bekende negatieve effecten van straling beter[3]. De Engels/Kuweitse onderzoekers kunnen niet vaststellen in hoeverre deze fenomenen ook hun studieresultaten hebben beïnvloed, omdat de werkelijke dosisdata ontbreken.
Zoals bekend wordt SKK, naast stralenbelasting, multifactorieel bepaald door oa: Multipariteit, beroepshistorie, drinkwater, geboorteadres, vrijetijdsbesteding, voeding en familiaire ziekten. In Kuweit is de incidentie van SKK bij vrouwen onverklaard 2,5 maal hoger dan elders.
Het gebruik van schildklierafscherming is controversieel en wordt in de Nederlandse tandheelkunde niet aangeraden. Het in een nieuwsbericht voor (huis)artsen noemen van vooral juridisch gefundeerd advies (American Dental Association) is ondeskundig. De Europese Richtlijn Stralingsprotectie136 ontraadt gebruik van schildklierafscherming bij panoramische tandröntgenfoto’s. Gebruik ervan wordt alléén geadviseerd bij intraorale röntgenfoto’s, indien de schildklier in/nabij de primaire bundel ligt, wat zelden het geval is[4].
Robert van Es, kaakchirurg, UMCUtrecht, Mondziekten Kaak-en Aangezichtschir.
1 Hallquist A etal. Medical diagnostic and therapeutic ionizing radiation and the risk for thyroid cancer: a case-control study. EurJCancerPrev 1994;3:259-67.
2 Hallquist A, Näsman A. Medical diagnostic X-ray radiation - an evaluation from medical records and dentist cards in a case-control study of thyroid cancer in the northern medical region of Sweden. EJCP 2001;10:147-52.
3 Hallquist A, Jansson P. Self-reported diagnostic X-ray investigation and data from
medical records in case–control studies on thyroid cancer: evidence of recall bias?
Reacties
Nieuws tandröntgenfoto's ongenuanceerd en ondeskundig.
Robert van Es, kaakchirurg, UMCUtrecht, Mondziekten Kaak-en Aangezichtschir.