Het laatste woord is erover zeker nog niet gezegd, maar een update van een eerdere grote review over de (on)zin van het met het prostaatspecifiek antigeen (PSA) screenen van mannen bevestigt in Annals of Internal Medicine dat PSA-tests niet of in verwaarloosbare mate leiden tot minder doden door prostaatkanker (2011; epub 7 oktober).

In de review evalueerden de Amerikaanse onderzoekers de resultaten van 6 gerandomiseerde trials naar de effectiviteit van PSA-screeningsprogramma’s, alsook van een aantal studies die over de voor- en nadelen van de behandeling van gediagnosticeerde prostaatkankers rapporteerden. Zowel voor de VS als uit Europa was een grote studie beschikbaar waarin respectievelijk 76.693 en 182.000 mannen gedurende 7 jaar gevolgd werden. Deze 2 studies meldden tegengestelde resultaten: de Europese trial meldde een bescheiden verlaging van de prostaatkanker-gerelateerde mortaliteit, terwijl de Amerikaanse studie geen verschil vond, waarbij overigens wel gemeld moet worden dat de betrouwbaarheidsintervallen voor de risicoinschatting overlapten. De overige geëvalueerde studies ondersteunden dit gebrek aan duidelijke positieve effecten van screening.

Uit de review kwamen de risico’s van PSA-screening bovendien duidelijk naar voren: ongeveer 12% van de mannen kreeg een fout-positieve uitslag, wat bij een deel van de mannen leidde tot biopsieën die weer ernstige infecties of urineretentie veroorzaakten bij 1 op de 200 mannen. Een ander probleem van screening is het verschijnsel van overdiagnosticeren: PSA-tests sporen weliswaar meer aandoeningen op, maar in misschien wel 50% hiervan zou die maligniteit nooit klinisch relevant zijn geworden, bijvoorbeeld omdat de patiënt voordien al aan een andere ziekte zou zijn overleden. In die mannen zijn eventuele behandelingen – en de eventueel daaruit voortkomende bijwerkingen zoals urine-incontinentie en erectiele dysfunctie – dus per definitie onnodig.

Screening leidt dus wel tot meer diagnoses van prostaatkanker, maar niet tot minder hieraan gerelateerde mortaliteit, ook niet na langere follow-up. Gezien het door screening schaden van patiënten door onder andere vals-positieve uitslagen en overdiagnosticeren raden de auteurs het screenend gebruik van de PSA-test af.

(Bijdrage: Lucas Maillette de Buy Wenniger.)