De bijna-doodervaring, waarvan overlevenden van een tijdelijke hartstilstand soms verslag doen, zou weleens een banale verklaring kunnen hebben. Sloveense onderzoekers schrijven in Critical Care (doi:10.1186/cc8952) de oorzaak namelijk toe aan de toename van koolstofdioxide in het bloed, ofwel hypercapnie.
Ongeveer 11-23% van de patiënten die een hartstilstand overleven, heeft een bijna-doodervaring (BDE). De verschijnselen variëren van (vaak positief) ervaren emoties en het zien van helder licht aan het eind van een tunnel, tot aan een versnelde film met terugblik op het eigen leven.
Ook mystieke en religieuze ervaringen treden op zoals het gevoel zich buiten het lichaam te bevinden (uittreding) en contact met gestorven personen. Dit alles nodigt uit tot spirituele interpretaties, maar voor Zalika Klemenc-Ketis en collega’s van de Universiteit van Maribor is de verklaring prozaïsch eenvoudig: de toenemende CO2-concentratie in het bloed van de patiënten.
Klemenc-Ketis et al. onderzochten het effect van zuurstof en koolstofdioxide op het vóórkomen van BDE’s bij 52 patiënten die een hartstilstand overleefden na reanimatie buiten het ziekenhuis. Zij analyseerden de partiële end-tidal CO2-spanning (petCO2, de maximale concentratie CO2 aan het einde van de exhalatie), P o 2 en P co 2 van perifeer arterieel bloed en de natrium- en kaliumwaarden van perifeer veneus bloed. De bloedanalyses verrichten zij op monsters die binnen 5 min na opname waren afgenomen. De patiënten vulden zelf een vragenlijst in over hun BDE.
11 patiënten rapporteerden een BDE (21,2%). Patiënten met een hogere petCO2 en patiënten met een hogere P co 2 hadden significant meer BDE’s. Patiënten die al eerder een BDE meemaakten hadden nu ook significant meer BDE’s (100% versus 18%). Na multivariate data-analyse bleek CO2-spanning een onafhankelijke voorspeller van BDE’s.
Daarmee kan de BDE pathofysiologisch worden verklaard. Het is bekend dat kooldioxide het zuur-base-evenwicht in de hersenen verandert op een manier die ongewone ervaringen met zich meebrengt zoals fel licht, uittredingsverschijnselen en zelfs mystieke belevingen, schrijven de auteurs. Ook uit de vroegere psychotherapeutische toepassing van CO2-inhalatie voor de behandeling van paniekaanvallen zijn bijna-doodervaringen bekend. Niet duidelijk is of BDE’s voor, tijdens of na de hartstilstand optreden.
De studie stelt dat een BDE geen realiteitsgehalte heeft, ook al willen spiritueel aangelegde onderzoekers dat nog zo graag geloven.
Reacties
Hypercapnie en bijna-doodervaringen na hartstilstand
Hypercapnie en bijna-doodervaringen
Omdat zij constateerden dat patienten bij overleving van een hartstilstand met een hogere CO2 spanning in het perifere bloed significant meer bijna-doodervaringen(BDE) meemaakten en omdat een hogere CO2 spanning een onafhankelijke voorspeller van BDE bleek te zijn, stellen de onderzoekers Zalika Klemenc-Kettis et al. dat bijna doodervaringen hiermee pathofysiologisch kunnen worden verklaard. De nieuwsredacteuren stellen dit gelijk aan een banale (= alledaagse, platte) verklaring.
Het onderzoek toont een statistisch verband aan en de onderzoekers houden dit voor een oorzakelijk verband. Helaas een veel voorkomende banale fout. Voor het aantonen van een oorzakelijk verband is meer onderzoek nodig dan wat cijfers op een rijtje zetten.
Aan het slot van het nieuwsbericht wordt op grond van dit onderzoek gesteld dat BDE geen realiteitsgehalte hebben. Patienten worden hiermee ten onrechte tot leugenaars verklaard. Hun ervaringen zijn wel reëel, alleen wát zij ervaren is dat niet.
Jan Molenaar, ErasmusMC