Arianne P. Verhagen
,Léonie Damen
,Marjolein Y. Berger
,Marie-Louise B. Lenssinck
,Jan Passchier
enBart W. Koes
Doel
Evalueren welke behandelingen van spanningshoofdpijn effectief zijn.
Opzet
Systematische review.
Methode
We selecteerden gerandomiseerde studies met een conservatieve behandeling bij patiënten met spanningshoofdpijn. De 152 geselecteerde studies werden ingedeeld naar interventie: acute-pijnmedicatie (41 studies), preventieve medicatie (44 studies), gedragstherapie (44 studies) en fysiotherapie (12 studies). Per interventie werd de effectiviteit geanalyseerd. Interventies bij kinderen (11 studies) werden afzonderlijk geanalyseerd.
Resultaten
Van de 152 studies waren er 37 van hoge kwaliteit (24,3%). Acute-pijnmedicatie met NSAID’s of paracetamol waren op de korte termijn effectiever dan placebo. We vonden geen onderlinge verschillen tussen NSAID’s, maar ibuprofen had minder bijwerkingen. NSAID’s waren effectiever dan paracetamol. Als preventieve medicatie waren antidepressiva niet beter dan placebo. Propranolol was wel effectiever dan placebo, maar dit ging gepaard met meer depressieve klachten. De conclusies over de effectiviteit van benzodiazepines waren niet eenduidig. In 8 studies naar gedragstherapie werd een vorm van ontspanningstherapie vergeleken met placebo of controles op een wachtlijst en 11 studies vergeleken elektromyografische (EMG) biofeedback met placebo, maar deze studies gaven inconsistente resultaten. We vonden een grote variatie aan fysiotherapeutische interventies, met tegenstrijdige resultaten. In 8 studies bij kinderen werd de effectiviteit van ontspanningstherapie geëvalueerd, maar er werden inconsistente resultaten gevonden.
Conclusie
NSAIDs en paracetamol bleken beide effectief in de behandeling van acute hoofdpijnaanvallen. Er is onvoldoende bewijs om preventieve medicatie, fysiotherapie, manuele therapie, elektromyografische biofeedback en cognitieve gedragtherapie aan of af te raden.

Reacties
Behandeling van spanningshoofdpijn
Zelfs in de Europese richtlijnen voor spanningshoofdpijn wordt acupunctuur genoemd als een mogelijke waardevolle interventie bij spanningshoofdpijn [2]. Hoewel acupunctuur nog niet in de Nederlandse richtlijnen is opgenomen voor spanningshoofdpijn, is dit al in 2007 wel gerealiseerd in Duitsland en Oostenrijk [3]. Als commentaar wordt genoemd dat acupunctuur een hoge acceptatiegraad heeft. Gezien de effectiviteit en de verwaarloosbare bijwerkingen van acupunctuur zouden wij beleidsmakers op deze interventie willen attenderen en adviseren om acupunctuur op te nemen in de Nederlandse richtlijnen voor spanningshoofdpijn.
David Kopsky, arts, Centrum voor Neuropathische Pijn en
mw.dr. Lioe-Ting Dijkhorst-Oei, internist-vasculair geneeskundige, Meander Medisch Centrum
Behandeling van spanningshoofdpijn
Arianne Verhagen