Redactiestatuut

Toelichting
Het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde (NTvG) wordt uitgegeven namens de gelijknamige Vereniging. De Vereniging Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde is geheel onafhankelijk van de overheid en van instellingen met een winstoogmerk, zoals uitgeverijen of producenten van geneesmiddelen. Niettemin werd in 2006 vanuit de ledenvergadering de wens geuit om de zelfstandigheid van de Hoofdredactie afzonderlijk vast te leggen door middel van een redactiestatuut. Het doel hiervan is de kwaliteit en onafhankelijkheid van de inhoud van het Tijdschrift ondubbelzinnig te waarborgen.

Het thans voorliggende ontwerp is grotendeels gebaseerd op richtlijnen van de World Association of Medical Editors (WAME). Enkele aanpassingen en aanvullingen zijn aangebracht naar aanleiding van opmerkingen van het huidige Bestuur van de Vereniging en van enkele leden in de ledenvergadering in mei 2007. De volledige richtlijnen van deze organisatie zijn te vinden op de desbetreffende website (www.wame.org/resources/policies). De reglementen over redactionele onafhankelijkheid van WAME gaan uit van eigenaars (‘owners'). In het navolgende ontwerp is deze term vervangen door ‘Bestuur' of soms ‘Vereniging', al naar gepast leek.

De passages over redactionele onafhankelijkheid worden voorafgegaan door algemene ‘Verantwoordelijkheden van de Hoofdredactie' en gevolgd door  de ‘Rol van het Tijdschrift bij het oplossen van belangenverstrengeling ten aanzien van de financiering van onderzoek'. Over een achttal andere, meer technische aangelegenheden heeft de WAME eveneens aanbevelingen opgesteld; deze zijn hier niet overgenomen.

Augustus 2007
prof.dr. J. van Gijn
(namens de Hoofdredactie)

Verantwoordelijkheden van de Hoofdredactie
(1)    Het wekelijks uitbrengen van het Tijdschrift in druk en op de website, alsmede het op de website voor abonnees beschikbaar stellen van alle publicaties vanaf de eerste jaargang (1857).
(2)    Bewaken van de juistheid en integriteit van de inhoud van het Tijdschrift door:
(a)    belangenverstrengeling in elk opzicht te vermijden;
(b)    niet-redactionele bijdragen voor publicatie een strikte en onafhankelijke beoordeling te doen ondergaan, zonder inmenging van betrokkene in het redactionele proces;
(c)    vertrouwelijkheid van informatie te verzekeren;
(d)    redactionele en zakelijke belangen van het Tijdschrift te scheiden.
(3)    Respecteren van degenen die bij het Tijdschrift betrokken zijn (lezers, auteurs, adviseurs en patiënten) door:
(a)    Het betrachten van openheid over de werkwijze van het Tijdschrift (wijze van bestuur, leden van de redactie, aantal adviseurs, tijd die gemiddeld gemoeid is met de beslissing over een ingezonden artikel, percentage aanvaarde artikelen);
(b)    Het bedanken van adviseurs voor hun bijdrage;
(c)    Het beschermen van de vertrouwelijke persoonsgegevens betreffende patiënten over wie publicaties worden aangeboden.
(4)    Streven naar verbetering van de overdracht van wetenschappelijk informatie door:
(a)    Het bevorderen van het niveau van wetenschappelijk onderzoek en medische publicaties in de gemeenschap van potentiële auteurs en lezers;
(b)    Het publiceren van verbeteringen, retractaties en ingezonden brieven naar aanleiding van gepubliceerde artikelen;
(c)    Het eventueel zelf publiceren van commentaren over actuele aangelegenheden.
(5)    Het bevorderen van de kwaliteit van het Tijdschrift door:
(a)    Vertrouwd te raken met de hoogste standaarden wat betreft redactie, ‘peer review', ethiek van wetenschappelijk onderzoek, en de wat betreft de theoretische en empirische grondslagen daarvan;
(b)    Gebruik te maken van technische vernieuwingen voor verspreiding van gedrukte en elektronische informatie;
(c)    Het toepassen van geëigende methoden om de prestaties van het Tijdschrift te meten;
(d)    Het uitnodigen tot evaluatie van het Tijdschrift door een externe instantie.

De betrekkingen tussen de leden van de Hoofdredactie en het Bestuur en de leden van de Vereniging
De Vereniging (vertegenwoordigd door het Bestuur)  en de Hoofdredactie hebben beide het welzijn van het Tijdschrift op het oog, maar hebben daarbij een verschillende rol. De primaire verantwoordelijkheid van de Hoofdredactie is het informeren en bijscholen van lezers, met speciale aandacht voor de juistheid en het wetenschappelijke belang van de artikelen, en het beschermen en versterken van de integriteit en de kwaliteit van het Tijdschrift. De Vereniging is uiteindelijk verantwoordelijk voor alle aspecten die samenhangen met de uitgave van het Tijdschrift, met inbegrip van personeel, financiën en zakelijke overeenkomsten. De betrekkingen tussen Bestuur en Hoofdredactie dienen gegrondvest te zijn op wederzijds respect en vertrouwen, en erkenning van elkanders gezag en verantwoordelijkheden. De volgende richtlijnen dienen ter bescherming van de verantwoordelijkheid en het gezag van zowel de Hoofdredactie als het Bestuur:
(1)    In de arbeidsvoorwaarden van leden van de Hoofdredactie dienen schriftelijke afspraken te worden opgenomen over verantwoordelijkheden, duur van de aanstelling, openbaarmaking van banden met derden, en de wijze waarop eventuele geschillen zullen worden opgelost. De afspraken over redactionele vrijheid dienen voor lezers ter inzage te zijn, door publicatie in het Tijdschrift of op de website van het Tijdschrift.
(2)    Leden van de Hoofdredactie hebben gezamenlijk zeggenschap over de redactionele inhoud van het Tijdschrift (‘Redactionele onafhankelijkheid'). Het redactionele gedeelte omvat oorspronkelijke artikelen, opiniërende artikelen en nieuwsartikelen, zowel in druk als in elektronische vorm, ongeacht de wijze van publicatie en het tijdstip van publicatie. Het Bestuur en individuele leden van de Vereniging dienen geen invloed uit te oefenen op het beoordelen, selecteren of bewerken van afzonderlijke artikelen - noch rechtstreeks, noch door het scheppen van omstandigheden waardoor redactionele beslissingen kunnen worden beïnvloed.
(3)    Redactionele beslissingen dienen voornamelijk gebaseerd te zijn op de validiteit van het ingezonden artikel en het belang ervan voor de lezers van het Tijdschrift, niet op zakelijke of andere belangen van de Vereniging. De Hoofdredactie moet vrijelijk kritische maar verantwoorde meningen kunnen publiceren over alle aspecten van de geneeskunde, zonder rekening te hoeven houden met tegenmaatregelen, zelfs als deze meningen niet stroken met de zienswijze van het Bestuur. Om het recht te behouden op deze vrijheid, dient de Hoofdredactie breed advies in te winnen van adviseurs, redactieleden, medewerkers en lezers.
(4)    De Hoofdredactie dient procedures in te stellen die een waarborg bieden tegen de invloed van commerciële, maatschappelijk en persoonlijke belangen op redactionele beslissingen en dient over deze procedures uitleg te geven aan alle belanghebbenden die daarom vragen.
(5)    Het Bestuur heeft het recht hoofdredacteuren in dienst te nemen en te ontslaan (met inachtneming van het arbeidsrecht), maar dat laatste alleen op grond van zwaarwegende overwegingen betreffende een zich herhalend patroon van onjuiste redactionele beslissingen, onenigheid over het beleid van het Tijdschrift op de lange termijn, of persoonlijke gedragingen (zoals strafbare feiten) die in strijd zijn met een dergelijke vertrouwenspositie. Het kan eveneens noodzakelijk blijken de aanstelling van een hoofdredacteur te beëindigen wanneer Bestuur en Hoofdredactie van mening zijn dat onderlinge samenwerking in een sfeer van vertrouwen niet langer mogelijk is. Beëindiging van het dienstverband van een hoofdredacteur dient een zorgvuldig proces te zijn, in open overleg tussen Bestuur en Hoofdredactie, en dient niet overhaast te geschieden, uitgezonderd gevallen van duidelijk wangedrag.
(6)    De grenzen van de redactionele vrijheid zijn moeilijk in algemene zin aan te geven. De Hoofdredactie dient zich open te stellen voor alle artikelen die legitieme gezichtspunten weergeven en dient de vrijheid te hebben deze te publiceren. Het Bestuur kan echter niet geacht worden hoofdredacteuren te handhaven die bij voortduring krachtige en eenzijdige standpunten innemen die ingaan tegen de belangen en doelen van de Vereniging.
(7)    De Hoofdredactie is verantwoording schuldig aan het Bestuur van de Vereniging. Belangrijke beslissingen betreffende de aanstelling van de Hoofdredactie worden door het Bestuur genomen, in overleg met de ledenvergadering. Desgewenst kan uit de leden van de Vereniging een commissie van toezicht worden benoemd om het Bestuur te adviseren in aangelegenheden die de redactionele onafhankelijkheid betreffen.
(8)    Hoofdredacteuren dienen zich te verzetten tegen maatregelen die in strijd zijn met de bovengenoemde beginselen, zelfs wanneer hun eigen positie daardoor in gevaar zou komen. Als zich dergelijke inbreuken voordoen, dienen alle collega-hoofdredacteuren ertoe bij te dragen deze ter kennis te brengen van de internationale medische, academische en algemene gemeenschappen.

Rol van het Tijdschrift bij het oplossen van belangenverstrengeling ten aanzien van de financiering van onderzoek
Organisaties die onderzoek financieren hebben belang bij de resultaten ervan. Industrieën hebben een legitiem belang bij de winstgevendheid van hun producten, waarbij de resultaten van gepubliceerd onderzoek een invloed kunnen hebben. Andere bronnen van subsidie, zoals de overheid of charitatieve stichtingen, hebben standpunten op politiek of economisch gebied die zij wellicht weerspiegeld willen zien in de resultaten van onderzoek.
Als subsidiegevers rechtstreeks deelnemen aan het onderzoek of invloed hebben op de voltooiing van het werk en op de verslaggeving en verspreiding van de resultaten, hebben zij de mogelijkheid de resultaten te beïnvloeden, los van de vraag of zij daartoe de intentie hebben. De wetenschappelijke verslaggeving kan ook worden beïnvloed als de subsidiegever onderzoek kan beëindigen vóór de beoogde voltooiing of wanneer deze de publicatie van de resultaten kan verhinderen.
Redactieleden en auteurs hebben de verantwoordelijkheid om de integriteit van onderzoek te behoeden voor invloeden van de zijde van de financier van wetenschappelijk onderzoek. Dit kan het beste worden bereikt door lezers op de hoogte te stellen van de financiering van onderzoek, van enige rol die de subsidiegever heeft gespeeld bij het onderzoek, de dienstbetrekkingen van de onderzoekers en de financiële banden die de onderzoekers zouden kunnen hebben.
De redactie oefent deze verantwoordelijkheid uit door middel van de volgende regels:
(1)    Auteurs dienen de bronnen van financiële ondersteuning voor het onderzoek te vermelden; deze informatie wordt tezamen met het artikel gepubliceerd.
(2)    De redactie dient ervoor zorg te dragen dat in het manuscript zelf (meestal in het deel ‘Methoden') een beschrijving wordt opgenomen van de rol van de subsidiegever bij het onderzoek - bijvoorbeeld het opstellen van de onderzoekshypothese, de keuze van de onderzoeksopzet, het verzamelen en analyseren van de gegevens, het schrijven van het onderzoeksverslag en de beslissing om dit te publiceren.
(3)    De redactie dient bij het artikel een beschrijving te voegen van de bijdrage van elke auteur aan het onderzoek - bijvoorbeeld het opstellen van de onderzoekshypothese, de keuze van de onderzoeksopzet, het verzamelen en analyseren van de gegevens en het schrijven van het onderzoeksverslag.
(4)    Elke auteur dient schriftelijk te verklaren of er al dan niet een financiële overeenkomst bestaat met een organisatie die belang heeft bij de uitvoering en verslaggeving van het onderzoek. Deze informatie dient  aan adviseurs ter beschikking te worden gesteld en wordt tezamen met het artikel gepubliceerd.
(5)    De redactie dient bij het artikel een beschrijving te voegen van het dienstverband van elke auteur, inclusief alle bindingen met organisaties die belang zou kunnen hebben bij de resultaten van het onderzoek.
(6)    Auteurs dienen schriftelijk te bevestigen dat zij geen overeenkomst met de subsidiegever zijn aangegaan die beperkingen heeft opgelegd aan hun mogelijkheden om het onderzoek volgens plan te voltooien en de resultaten ervan te publiceren.
(7)    Auteurs dienen schriftelijk te verklaren dat zij volledig toegang hadden tot alle onderzoeksgegevens.
(8)    Auteurs dienen schriftelijk te bevestigen dat het Tijdschrift desgewenst hun gegevens kan inzien.
(9)    Co-auteurs ontvangen afschriften van elektronische berichten van de hoofdredactie aan de corresponderend auteur.
(10)  Wanneer na publicatie van een artikel blijkt dat auteurs onvolledig zijn geweest in de vermelding van belangenverstrengeling of financiering, kan de Hoofdredactie besluiten hierop in een afzonderlijke mededeling te wijzen.